خلق فرصت های جدید در گردشگری یکی از مهمترین موضوعاتی است که امروزه برنامه ریزان حوزه توریسم بدان تاکید داشته و منافع چند سویه را از بستر فعالیت پرتکاپوی گردشگری شکل می دهند. تخصصی شدن فعالیت های گردشگری یا به عبارت دیگر توجه به گردشگری با علائق ویژه در کشورهای توسعه یافته، دیرگاهی است شیوه سنتی بهره مندی از این صنعت را رها ساخته و فضای متفاوتی را در حال تجربه نمودن است که البته بسیار کارآمدتر و تکثر فعالیت گردشگری را باعث شده است.

در این میان " گردشگری کشاورزی" (Agrotourism) نیز توانسته موقعیت دیگری را در مناسبات گردشگری ایجاد نموده و بسیاری از گردشگران را با همین انگیزه وارد مقاصد گردشگری نماید. آنچه برآیند تعریف این شاخه از گردشگری است " گردشگري كشاورزي ، كه گاه گردشگري مزرعه اي نيز ناميده مي شود، گونه اي از گردشگري روستايي است كه در ارتباط مستقيم با كشاورزي در نواحي روستايي قرار دارد. گردشگري كشاورزي انعكاسي از تدارك فرصت هاي جديد در زمينه ايجاد فرصت هاي اقتصادي از طريق گردشگري در مزارع مي باشد. اين گونه از گردشگري را مي توان تركيبي از يك وضعيت طبيعي و روند كشت و برداشت محصولات كشاورزي به عنوان فرصتي درمحدوده تجربه گردشگري دانست."

 باتوجه به آنکه حوزه نفوذ فعالیت "گردشگری کشاورزی" مناطق روستایی را در بر می گیرد، بالطبع این شاخه از توریسم نیز ارتباط تنگاتنگی با " گردشگری روستایی" دارد. به طوركلی گردشگری روستایی را می توان كلیه ی فعالیت های تفریحی و گردشگری در مناطق روستایی كه بر پایه ی كشاورزی، دامداری، ماهیگیری، هنرها و صنایع دستی، آداب و رسوم محلی، بافت سنتی، معماری بومی، شكار و ... انجام می گیرد، نامید.

استان گیلان را باید در شمار استانهایی قرار داد که کشاورزی رکن اصلی معیشت و اقتصاد مردم این منطقه قرار داشته و به سبب موقعیت اقلیمی و جغرافیایی ، کشاورزی به عنوان قطب اقتصادی این استان تلقی می شود. چای، برنج، مرکبات، بادام زمینی و انواع محصولات دیگر در تبادل فعالیت های تجاری و بازرگانی مردم این سامان، همواره مقوله ای تعیین کننده برای معیشت مردم و درعین جریان مناسبات اقتصادی داخلی و خارجی را تحت تاثیر خود قرار می داده است.

در سالهای اخیر متاسفانه کشاورزی گیلان در پاره ای محصولات همچون چای شرایط سخت و دشواری را سپری می کند، چنانکه باغدار ،کارخانه دار و تاجر چای، از وضعیت موجود ابراز نارضایتی می نمایند، این در حالی است بسیاری از کشورها همچون هند و سیلان و دیگر کشورها بی محابا حتی با نازل ترین و بی کیفیت ترین انواع چای، دایره ی نفوذ خود را در کشورمان افزایش داده و چه بسا آنکه امروزه در استانی چون گیلان که خود تولیدکننده وعرضه کننده ی چای میباشد، اکراه ای برای نوشیدن چای خارجی برای مردمانش وجود ندارد، حال آنکه براساس بررسی های کارشناسان و به اعتبار نظریات علمی، چای شمال ایران در ردیف مرغوب ترین و خوش طعم ترین های چای ها قرار داشته و به مراتب می تواند کشش لازم را در هر ذائقه ای ایجاد کند.

بی آنکه جهت دهی این گفتار بخواهد در نوع هدفگذاری ترسیم شده و سیاستگذاریهای صنعت چای کشور متمر کز شود، بهره جستن از گردشگری به نفع محصولات کشاورزی از جمله چای می تواند فرصت توانمندسازی کشاورزی همسو با توسعه گردشگری برای فعالان این دوبخش را حاصل نماید. برای روشن شدن موضوع بسط " گردشگری کشاورزی" (Agrotourism) در چند حوزه فعالیتی گردشگری می تواند به چند شیوه دنبال شود:

1-    اجرای تورهای گروهی و بستن پکیج ها از سوی دفاتر خدمات مسافرتی در حال حاضر بسیار سنتی و کلیشه ای دنبال می شود، در حالی که اگر تمرکز فعالیت در زمینه گردشگری  کشاورزی صورت گیرد به مراتب می تواند به تنوع بخشی سفر و انگیزه حضور گردشگران بیشتر کمک نماید. تصور نمایید اگر پکیج یک تور به مقصد شمال کشور  و باغات چای هدایت شود، به چه میزان می تواند تصویر زیبای سفر  از مناظر و پیاده روی در باغات چای گردشگر را مجذوب خود نموده و ضمن آن بر آگاهی افراد در خصوص  شیوه ی برداشت محصول چای بیفزاید. این فضای ذهنی زمانی کامل تر می شود این تور پس از آن به یک کارخانه چای هدایت شده و تولید چای خشک از نزدیک مورد مشاهده قرار گیرد، بی تردید ایجاد یک سفره خانه سنتی در محوطه کارخانه و نوشیدن یک استکان چای گوارا همراه با کلوچه های شمال انگیزه خریدن چند بسته چای برای سوغات را در گردشگران دوچندان می کند. بی تردید این تور گردشگری ضمن ایجاد یک سفر پر نشاط و خاطره انگیز، ره توشه دیگری همین برای کشاورزی گیلان به همراه داشته است.

2-    تصور نمایید در توری که اجرا شده است چند سرمایه گذار و یا بازرگان نیز حضور دارند، لذت این سفر و نوشیدن یک استکان چای و سوغاتی که با خود خواهند برد، ممکن است شرایطی ایجاد کند این عده مبادرت به مناسبات اقتصادی برای خرید چای در مقیاس بالا نموده و با همین نیت به تولید داخلی کمک شایان توجهی نمایند، علاوه بر آن ممکن است با سرمایه گذاری گسترده در زمینه صنعت چای، فرآوری چای را متنوع تر و رقابت پذیرتر کنند.

3-    اگر " گردشگری کشاورزی"  مسیر خود را درست طی نماید، جامعه محلی نیز می تواند در کنار محصول چای، سایر محصولات دیگر خود از جمله صنایع دستی، لبنیات و... را نیز عرضه کرده و درآمدهای دیگری نیز به کشاورزی بیفزاید. جامعه محلی می تواند با ایجاد اقامتگاههایی در روستا در قالب اماکن اقامتی استیجاری و خصوصی و یا ارائه خدمات پذیرایی با طبخ غذاهای محلی، به تامین خدمات گردشگری روستا پرداخته و در عین حال شرایط کسب درآمد بیشتر را برای خود مهیا سازد. 

4-      موضوع چای فقط به معرفی وتوزیع آن در بین گردشگران ختم نمی شود، بلکه چای گیلانی می تواند مجال قرار گرفتن بر روی میز رستورانهای هتلها و سایر واحدهای پذیرایی را پیدا کند، متاسفانه علیرغم همه ی توصیه هایی که به مجامع امورصنفی گردشگری برای ارائه چای ایرانی به گردشگران شده است، اما دیده می شود حتی در مراکز اقامتی و پذیرایی استان گیلان برای ارائه چای خارجی دریغی وجود نداشته و محصول بومی استان از سفره گیلانی حذف می شود، این در حالی است اهتمام عرضه کنندگان خدمات گردشگری کشور می تواند چای داخلی را به منوی خدمات پذیرایی اضافه کرده و ضمن توزیع مناسب این محصول در واحدهای گردشگری ، به بهترین شکل ممکن در ذائقه گردشگران نشیند.

5-    برخورداری شهرستان لاهیجان از موزه چای نه تنها فضای گردشگری شهر را متنوع تر ساخته و گردشگران بخشی از اوقات سفر را به بازدید از این موزه اختصاص می دهند، بلکه زمینه معرفی هرچه بهتر چای با تمامی ابعاد آن اعم از تاریخچه، مردم شناسی، اقتصاد و سایر موضوعات وابسته فراهم می سازد، بی تردید غنی سازی عناصر ، پدیده ها و تاریخ مکتوب چای در این موزه می تواند انگیزه گردشگری علمی را افزون نموده و درک صحیحی را در زمینه چای شمال در ذهن علاقمندان ایجاد کند.

6-    بسیاری از کسانی که امروزه گردشگری با علاقه ویژه را پی جویی می کنند، گردشگری صنعتی یکی از شاخه های گردشگری مدرن است که بیشتر کشورهای توسعه یافته با ایجاد موقعیت بازدید طیفی از علاقمندانی که ترجیح می دهند اوقات فراغت خود را به بازدید از فضاها و کارخانجات صنعتی و تولید کننده مواد غذایی اختصاص دهند، گردشگری صنعتی را به عنوان یک موقعیت مناسب در بسته های سفر مورد توجه قرار داده اند؛ شاید برای بسیاری از مردم بومی گیلان این موقعیت را تجربه کرده باشند که مهمانی که از سفر دور پذیرای آن بوده اند، درخواست بازدید از یک کارخانه چای را در فرصت در اقامت شان داشته اند، همین موضوع کمک نموده انگیزه خرید چای ایرانی و تغییر ذائقه در آنان بوجود آمده و درعین حال از نزدیک فرآیند تولید چای را شاهد باشند، این تجربه می تواند به عنوان یک فرصت مغتنم در پکیج دفاتر خدمات مسافرتی کشور و  تورگردانان مورد توجه باشد.

آنچه محصول سخن است، درک فرصتی به نام گردشگری کشاورزی بر پایه ی محصول "چای" است، محصولی که امروزه فکر بسیاری از سیاستگذاران، دولتمردان، سرمایه گذاران وکشاورزان را به خود مشغول داشته و این در حالی است با اندک توجه به مقوله گردشگری به واسطه چای می توان علاوه بر گردشگری کشاورزی و روستایی، مقولات دیگری چون گردشگری فرهنگی بواسطه تقویت وتوسعه موزه چای، گردشگری صنعتی با وجود کارخانجات متعدد چای، گردشگری علمی ، اکوتوریسم و... را به نفع چای مورد توجه قرارداد.

از وبلاگ گپ نوشته